Olga Lopez López naceu en abril de 1944 en Sarria (Lugo). Ó remata-lo Bacharelato Elemental púxose a traballar na taberna que os seus pais posuían na vila lucense. En 1961 casou con Martín Aldegunde e pouco tempo despois tivo un fillo. Foi no ano 1963 cando ela e mailo seu home decidiron emigrar a Suíza, deixando ó seu primoxénito en Sarria ó coidado dos seus abós. Na emigración o matrimonio desenvolveu a súa vida laboral no gremio da hostelería. Ata o ano 75, no que decidiron regresar á terra pouco despois de nace-la súa segunda filla. Xa de regreso en España abriron un establecemento de hostelería que rexentaron ata 1989, ano en que morreu o marido de Olga.
Entrevista
¿En que ano se foi?
No 62-63.
¿A onde?
A Suíza.
¿Por qué a Suiza?
Porque daquela era o país que mellor estaba economicamente. Suíza e Alemaña. Francia sempre tivo a moeda moito máis baixa. Suíza era un pouquiño máis alta. Alemaña era máis alta pero era máis difícil, porque nós non marchamos pola Emigración. Marchamos cun contrato duns amigos que estaban alá, que xa levaban tempo. Entón miráronnos, e fómonos cun contrato con 850 francos ó mes e un horario indefinido, claro está. Alí, tanto traballabas dez, quince, coma dezaseis horas. E tíñalo que facer porque se non o facías ti, na porta estaban iugoslavos, italianos, portugueses -había de tódalas nacionalidades- para face-lo traballo. O mesmo, máis se acaso, por menos diñeiro, e tiñas que adaptarte ás circunstancias do que fora. Ou senón, colle-la maleta e poñíante na fronteira en 24 horas e para España outra vez de regreso.
¿En qué foi a Suiza?
En tren.
¿Como foi ó viaxe?
Tres días e dúas noites. Fora larguísimo.
¿E dende onde sairon?
De Sarria.
¿A onde chegaron?
O primeiro contrato que tivemos foi no cantón Schwyz moi cerquiña de Lucerna, hai que coller un barquiño, unha cousa parecida a un catamarán. Pero nós de entrada fomos a un hotel desviado, porque estaba entre Lucerna e o pobo que lle chamaban Vidnau. E era un hotel que quedaba no mesmo centro. Pero era un hotel aillado, porque aquel hotel era máis ben de xente da terceira idade, xubilados, xente maior, que ó mellor ían pasar un mes, quince días, segundo o presuposto que tiñan, pero era como un hotel residencia. E alí estivemos dous anos.
¿Pagaban en francos?
Si, a partir da fronteira francesa, con francos franceses e despois francos suízos.
¿Ian cos francos de aquí de España, o cambiarono alí?
Non, cambiábamolo. Porque en tódalas estacións había para cambio.
¿Canto lle costou o viaxe en tren?
A viaxe si que non recordo o que fora. Sei que o meu papá nos prestara oito mil pesetas, que por certo llas tivéramos que devolver. Non era como agora, que dás e non che volven. E as oito mil pesetas chegárannos a partir do momento ese que se nos acabou o presuposto e nos axudou ese señor. Despois levábamos uns choiriciños, un cachiño de xamón, algo para comer porque se o presuposto non chega para a viaxe cómo vas facer para comer. Era moito traxecto e había que comer algo. Nós chegamos á fronteira a Xenebra e daquela había outro problema, que iso era para quedarse nas aduanas cos bos chourizos e os bos xamóns. Entón rexistráronnos as maletas todas, encontráronnos os chourizos, o xamón, e quitáronnos todo. Só pedíndolles por favor, case de xeonllos, que nos deixaran algo, que non levábamos diñeiro nin tíñamos para comer nada. E deixáronnos unha insignificancia de nada, quedou todo comisionado alí. Porque se dicía daquela, que se había unha peste porcina aquí en España, que se podía pasar a infección a Suíza. Iso todo era un conto deles. Porque iso era para quedarse nas aduanas. Pero a todos os que íamos no tren con destino a Suíza. Maletas fóra do autocar, xa tiñas que baixalas para pagar todo, ó tren. E aí maleta por maleta, maleta por maleta, despois nunca máis nos volveu pasar, porque incluso pasabamos chourizos e trozos de xamón, ¿sabes onde discurríamos de pasalo? Nos zapatos. Primeiro metíamos os chourizos e despois atascábamos de papeis de xornais. Entón pensaban que eran xornais e non che miraban. Pero a primeira vez confiscáronnos, ademais claro vas de recluta, que non sabes de como vai o tema, e nos quitaran todo. Eu pedíndolles case de xeonllos que nos deixaran porque non tíñamos diñeiro, nin para comer. E nos deixaran algo, pero nada.
¿Por qué decidirón ir?
Porque a economía aquí en España, non había. Non é que non houbera traballo. É que non tiñas a forma de subsistir. Meu marido estaba coa nai, unha vez que se marchou, a nai levárona cos outros irmáns. E os meus pais quedaron co meu fillo Martín que xa tiña dous anos escasos. Entón, nós marchamos por necesidade, porque non tíñamos. A nai del non lle podía dar porque non tiña, era unha casiña de labrador con dúas vaquiñas. E nós aquí en Sarria tíñamos un bodegón que lle chaman agora, pero daquela chamábanlle unha taberna, unha cantina. E que daba para ir tirando e comendo malamente. A casa era de aluguer, que non era nosa, ou sexa, que tíñamos a vida moi difícil. Daquela non había carreiras nin había posibilidade de estudiar, unha man diante e outra detrás e a camiñar. Entón, decidimos marchar. Eu con moito dolor de deixar a Martín, porque a min costoume moito. Agora estou pagando, unhas cousas e outras estou pagando todo. Peor sufrín moitísimo de deixalo tan pequeniño. Cos abós eu sabía que quedaba ben, pero non era igual que telo comigo.
¿Xente que ía por la emigración?
Tiñas que ir cun contrato. Porque se ías de turista, tiñas que levar cartos. Ben, eu veño aquí de turista, pero de que vai vivir vostede aquí. Alí, sen traballar en plan turístico, se levabas francos podías estar o tempo que quixeras, como se vas de vacacións. Unha cousa igual. Pero se non tiñas escasamente para a viaxe, como ías ir de turista. Entón alí o que non levaba os seus papeliños, xa non intentaba ir. Entón, contrato, pasaporte, hoxe xa non fai falta, pero daquela pasaporte en regla, e xa digo, pasábanche un recoñecemento en Xenebra. A parte de que che quitaban todo, pasábanche un recoñecemento de saúde, se estabas sana, porque se estabas enferma, marcha para atrás. Con placas víante por dentro como por fóra, e se tiñas algún problema ou algunha cousa, marcha para atrás. Houbo un señor que tiña un problema de bronquios e non puido pasar. Tivo que dar a volta con grande pesar, pero tivo que dar a volta. Porque enfermos nada. Alí, xente currante, a traballar a tope, e sana como carballos. .
Cando foron para alí, ¿tiveron que facer moito papeleo?
Non, porque como nos mandaran o contrato xa a cada un, ti ó que te limitaches foi a asinalo, volvelo mandar outra vez para alá, conforme estaba de acordo, unha cousa máis ou menos como fas aquí para un contrato. Pero alí ves todo, o traballo que ías facer, que viña escrito en alemán, menos mal que logo as cartas dos amigos, explicaban: “vas facer isto, e Martín vai facer o outro”. Entón viña escrito en alemán, porque daquela os patróns non falaban nin pizca de nada, español xa nin velo, italiano nada, o flamenco schwyzen, flamingo, era como dicir en España o catalán ou o vasco. En cada cantón, en cada rexión falaban da súa forma. Entón, a cousa sabías para o que ías, porque os teus compañeiros che dicían para que era e chegabas alí e xa sabías o traballo que ías facer.
¿Como era o contrato que levaban?
O contrato era anual. Ese hotel traballaba todo o ano. Despois estivemos noutros que traballaban oito meses
¿Era habitual vir a dar a luz aquí?
Había moitas mulleres que daban alí, pero despois ela xa non podía traballar. Porque de bebés non chos collen nas guarderías. Despois, nas guarderías comentábase, xente que tiña nenos pequenos, que os maltrataban ó ser fillos de emigrantes, que lles pegaban. Mentres non falaban maltratábanos, ó que falaban xa dicían “pegoume a señorita esta ou a outra”. Pero aparecían marcados con moratóns, despois dicían que se mancaban xogando entre eles. E era que lles zoscaban. As guarderías alí non eran nada seguras. Era un pouco complicado. E neste hotel -ó primeiro que fomos- estivemos o primeiro ano co contrato, o segundo ano xa nos dixo a patrona de renovalo, estaba supercontenta con nós. Xa nos subiu o soldo, sen pedirlle nós nada e ó terceiro ano, ocórresenos levar ese matrimonio de Lier e el era un “raspas”, roubaba todo. Porque alí as flores, os animais, xoias e todo o que sexa así de valor, anque te leve os ollos, vese pero non se toca. E el como era labrador, qué lle íamos buscar: xardiñeiro. E cando no inverno nevaba pois axudáballe ó porteiro a limpar habitacións, a limpar a sala de bolos. E alí a xente como non tiña outra distracción pois ía xogar ós bolos, outros ás cartas, había xogos para esa xente maior para pasar o tempo, porque outra distracción non había. Moitos xogaban ós bolos, ían lavar as mans, deixaban as xoias e esquecíanas. Cando volvían por elas, as xoias non estaban.
Neses cinco anos, ¿non veu ningunha vez a España?
Non, porque a casa estaba en marcha e as cousas había que pagalas. Tiñas un mes de vacacións e quedabas a traballar alí. Alí ós patróns non queren que ti esteas traballando neste hotel, e teñas un mes de vacacións e vaias traballar a outro sitio. E si o saben denúnciante á policía. Nunha das ocasións que xurdiu isto, que non viñemos a España, dentro destes cinco anos, o meu marido encontrou nun sitio e eu noutro e traballamos un mes e gañamos o noso diñeiro. Pero resulta que eu estaba traballando e había unha vitrina grande de cristal e a min víame a xente toda dende fóra. E alguén, malas persoas, foille co comentario á patrona e rapidamente denuncia policial. Pero daquela tiña un patrón, nun mes colleume un apego, e a patrona, que por eles non me puxeron na fronteira, que senón estaba en España pero para non volver nunca máis. Porque iso alí era moi mirado. O meu marido traballaba de cociñeiro, de entremetier, e traballaba nunha entreplanta e alí non o podían ver. E a todo iso aínda lle seguiron os pasos ó descubrirme a min, porque traballabamos moi cerca un do outro. Nós antes de que todo isto sucedera vímonos perdidos para pasar de estacionais a anuais. Porque nós perdemos por este matrimonio de Lier o contrato anual, que é o permiso B. Entón para pasar de anual a estacional, facilísimo. Agora, para pasar de estacional a anual, tela marinera.
¿Por que?
Porque non sei. Son regras que tiñan alí no sistema. Ben, pois outra axencia de colocación. Porque claro, cada oito meses aquela historia pechaba, non che rendía o diñeiro, era un pobo pequeniño, despois tiñas que andar mirando onde te collían para unhas horas. E nós pensamos que era facilísimo pasar de estacional a anual como estabamos, o permiso B. Pero chegamos á axencia de colocación e xa nos explicaron o que había “Ustedes no supieron lo que hicieron, no se asesoraron. Ustedes tenían un contrato por un año y eso había que conservarlo. Al pasar a otro contrato de ocho meses ustedes pierden los derechos”. E aí foi onde nós nos fastidiamos. Tivemos que volver a unha axencia de colocación e demos cuns patróns pero eran malísimos. El non quería ver un estranxeiro nin en pintura. Xa mandaran un emigrante galego por unha denuncia como esta de traballar por un mes. Eles non querían que traballaras noutro sitio, e como eles todos.
¿Sempre traballaron en hoteis?
Sempre foi en hostelería. Hoteis, restaurantes, todo no gremio da hostelería. Estivemos no cantón Schwyz, para alá de Interlaken, tamén no cantón Schwyz e despois xa nos fomos para Berna. Traballamos en tres hoteis fixos e despois o que facíamos nas vacacións.
Vivía con emigrantes galegos, ...
Había galegos, portugueses, italianos, iugoslavos, había de todo. Era un piso, pero en vez de telo todo para ti, tiñas unha habitación con dereito a cociña e baño.
¿Eran barrios de emigrantes?
Non, era unha rúa normal, cunha casa normal e pisos alquilados por habitacións para emigrantes. Porque se ías pagar un apartamento ou un piso, o que gañaba un, alá ía. Entón non ías a iso. Isto pódeo facer o que vai directamente a vivir alí ou a quedarse ata que te vaias xubilar.
¿Traballaban noutros sitios a parte do hotel?
Eu cando estaba no último hotel xa non, porque tiñamos un soldo bastante importante ó cambio. Pero ó primeiro que tiñamos uns soldos baixos, fixen moitas horas de limpeza en casas de señoras, limpando dúas horas, dúas horas noutro lado, en casas privadas de señoras maiores con pasta, que elas non podían limpar pero podían pagar a quen lles limpara. Moitas veces os días libres dedicábame a ir limpar a casas de señores e ó mellor traía un soldiño máis grande do que gañaba traballando un día normal nun restaurante, porque alí pagábanche por hora. Unha hora -conviñas coa patrona- podían ser dez francos, quince francos. As horas que facías xa chas pagaban de inmediato e eu ás veces sacaba máis diñeiro que traballando no restaurante normal.
¿Como estaban os soldos?
Cando nos viñemos no ano 75-76, os soldos xa eran moito mellores, porque xa non necesitabamos facer horas porque ó cambio viñamos sacando un soldo de 3.000 francos para riba que ó cambio era tela. 300 por 26 que foi o cambio máis alto que nós notamos no tempo que estivemos, que hoxe está a cento e pico. Pero daquela estaba a 26.
Enviaba cada mes diñeiro a España...
Tiña que mandar 23.000 pesetas.
¿Como o enviaba?
Mandábamolo pola posta, polo correo. E traíanllos á casa. Íamos a Correos e traíanllos á casa os carteiros. Pero 23.000 pesetas non podían faltar. E despois nos meses que quedaron coa filla xa eran máis. Pero iso xa foron nove meses, iso foi unha piollada. Pero no tempo que estivemos con Martín, tela marinera, se eu teño todo ese diñeiro agora...
Pero era todo para o fillo.
¿Como foron acollidos por la poboación suiza?
O emigrante sempre foi mal visto en calquera país. O que pasa que os hai máis tontos, máis intelixentes, máis espabilados, menos espabilados,... Eu -por exemplo- neste último restaurante, cheguei a sacar a caixa maior que a muller do xefe de cociña, que estaba traballando como camareira. Cada vez que o patrón viña ás noites, eu por exemplo tiña o número sete, e toca o número sete e sacaba máis ca Yolanda, que lle chamaban, e vía o ticket do que traballara eu nas oito horas que era moi superior en francos ó dela. Cando vían as miñas caixas os outros compañeiros e compañeiras alucinaban. Despois caín embarazada e a patrona quería que seguise de camareira e eu xa cunha barriga así. Porque eu viñen para dar a luz con dous meses escasos. Díxenlle que non traballaba máis de camareira, entre que levabas unha carteira -porque alí pasa o que vai pasar aquí, todo moeda, papel pouco, todo eran calderillas, agora co euro igual vai pasar aquí- tiñas que levar unha carteira con cambio para cobrarlle á xente, porque despois coa caixa que facías a metade da caixa era para o xefe e a outra metade xa te quedaba a ti na carteira. Entón entre a barriga que levaba e a carteira aquela coas moedas, parecía un canguro. E díxenlle á patrona se lle interesaba que traballara algo máis, eu pasaba para o buffet dándolle servicio ás camareiras, porque me daba vergoña andar con aquela barriga polo medio do restaurante. Pero ela quería que seguira traballando no restaurante.
¿Por que cambiaron de hotel?
Porque aqueles patróns eran malísimos. Ós novos patróns encontrámolos de casualidade, porque Martín, o sitio onde traballou ese mes de vacacións, o restaurante era do patrón que nos levou para o que despois fixeron novo. E inaugurámolo nós. Pero ó meu marido non o colleron. Andábanlle sobre a pista, e puxéronlle unha denuncia, pero equivocada. Despois o meu marido quería denunciar ós patróns por poñerlle unha denuncia equivocada, que non existía tal cousa. Pero a min, se non é o patrón chímpanme a España, pero sen volta.
¿Había moitos galegos?
Si. Empezaban a vir de tódolos países, portugueses, iugoslavos, había franceses incluso, e españoles e galegos, andaluces, asturianos, de tódolos sitios. Daquela a emigración era inmensa, porque España daquela estaba fastidiada. Non había e tiñas que decidirte ou para adiante ou para atrás. Ou adaptarte ás circunstancias ou se querías prosperar un pouco,... A miña ilusión de toda a vida era chegar a unha casiña. Eu piso non quería, eu quería unha casiña. O meu marido estaba coa nai, mellorárao para que se quedara con ela, pero claro, despois había irmáns polo medio e había que repartir.
Alí, ¿Non había centros para reunirse?
Non, cando nós estivemos, non.
Centros galegos...
Ben, centros galegos, había un centro se querías ir comer, bailar, divertirte, pero o noso non era iso, o noso era xuntar para poder virnos.
Pero era un centro para emigrantes.
Si, era un centro para emigrantes, galegos, andaluces e de Zaragoza, é dicir, un centro de españois. E organizaban comidas, organizaban bailes, case tódalas fins de semana. Ían actuacións. Eu recordo que soamente fóramos unha vez ver a Manolo Escobar. O único extra que fixemos estando en Suíza. A ese centro que fora Manolo Escobar a cantar. A única e exclusiva vez, porque alí cóstabache todo tela marinera, o franco. E non era que dixera, “mira cóstame aquí vinte francos, pero poñíaste a multiplicar por tanto. Isto non o podemos gastar nós”. Entón, encontrábaste con alguén ou tiñas sede se era no verán, pasabas nunha terraza ou nun restaurante tomando unha cerveciña e charlando con alguén se o atopabas.
E que idiomas falaban alí.
Alemán, francés e despois o flamingo, que era unha mezcla.
¿Tiveron moitos problemas co idioma?
Home, ó principio. Fomos dos primeiros emigrantes que fomos, e anécdotas a nós non nos pasaron pero eu vía un matrimonio que ela era de Sarria e el era de aí de Escairón e morreu o pobre alá e tróuxoo a muller a enterrar a Escairón. Baixando do metro, baixou por sitio equivocado, en vez de baixar por un lado, baixou polo outro e o que viña arrollouno. Pero esa estaba nunha casa privada de cociñeira e el estaba para limpar, de xardineiro,.. E os problemas que tiñas co idioma eran todos. Eu a ti se che falo por exemplo en italiano, en alemán, o que che estou dicindo, ti que colles, pois isto nos pasaba a nós. Era difícil, pero como ti non eras tonta.
Axudábanlles os compañeiros.
Non, non, alí ninguén axudaba a ninguén, alí cada un ó seu e punto. Aquí iso de que ti me axudas a min e eu axúdote a ti, e eu fago o teu e ti fas o meu, e cousas así, non. Alí cada un ó seu. Como cobrabas a fin de mes, o traballo facíalo como podías. Alí non te botaban a man nin ó pescozo. Nin os patróns querían iso. Alí cada un tiña o seu destino de traballo, o seu horario e a partir de aí borrón e conta nova.
E despois aprenderon o idioma.
E despois pouco a pouco, eu o italiano caceino rapidamente. Eu non o falaba, claro, pero ó mes e medio de estar alí xa collía moitísimas cousas. Falalo non, o italiano inda hoxe fáloo correctamente como o español. Francés, falo bastante, máis que entendo, e alemán aínda me defendo.
Ían a clases, ¿como o aprendían?
Non, non, todo de oído. Daquela que tiña o meu oído ben e eu non era tosca e o meu marido tampouco, porque nos interesaba. Se ti traballabas máis ca eu, pero en categoría inferior de traballo. Se ti fregabas platos, non gañabas como facendo unhas camas, se estabas detrás dun buffet dándome a min servicio, non gañabas coma min que estaba de camareira. Ó mellor traballabas moito máis ca min. Pero alí miraban moito a categoría.
Non había a posibilidade de facer cursos.
¿E quen ía daquela? Os cursos cando os facías era ir limpar a casas particulares ou fregar a restaurantes ou cousas así. Eran os cursos que facías. ¿Quen pagaba os cursos? Porque os cursos alí non eran gratis. Penso que os habería, nunca me preocupaba porque non podía ir.
¿Algunha vez que quixeron vir a España puxéronlles problemas?
Non, como non te pasaras do límite dos tres meses, non tiñas problema ningún. Pero repito, co permiso B, anual. Co estacional, nada de nada. Vale, oito meses alí e para España. É como quen vai á vendimia, que van estacionais, uns “equis” meses aquí e volven, pero iso non é rentable porque sacas para a viaxe e pouco máis. Nós cando perdemos o permiso anual non pensamos que nos ía acarrear eses problemas.
Cando estaban eses catro meses traballando noutros sitios, realmente non podían estar alí.
Non, estabamos clandestinos, ilegais totalmente. Se nos colle a policía, nos chimpan para España e en 24 horas estamos na fronteira. Non se podía facer.
Despois, ¿non foi difícil o entendemento con os fillos?
E despois metéuseme na cabeza que se non nos viñéramos, porque o de virnos foi culpa miña, porque o meu marido non quería virse. Quería que levara ó Martín, quería que tivera a nena alí, quería que nos organizaramos alí.
El quería quedarse alí.
El quería quedarse alí. Dicía, ben, cando veñamos para España imos vivir a corpo de rei. Os meus pais xa se ían facendo maiores. E eu sufría moito. Primeiro, se teño a pequena aquí e meus pais alí que non tiñan máis fillos ca min, tela marinera. Ter que acabar os seus días nunha residencia, eles que lles tiñan auténtico pavor ós asilos, a veces comentábanme, “Olga se nos sobrevives nunca permitas que nos leven a unha residencia. Nós non queremos morrer nun asilo”. E así foi que o papá morreu nas miñas mans, e a mamá en Calde. Pero morreron comigo, pero as veces penso, os meus papás morreron nas miñas mans e eu en mans de quen morrerei.(...) A emigración a min quitoume anos de vida.
¿Foi difícil despois entenderse co fillo?
Non, para nada. Para nós foi máis traumatizante ir de aquí para alá que de alá para aquí, porque cos teus é o teu idioma, a túa xente. E alí non é o teu idioma e non é a túa xente.
¿Porqué volveron finalmente?
Despois había que vir pola pequena, porque os papás eran máis maiores, porque date conta de que entre os irmáns se levan doce anos. Cando deixamos a Martín os meus papas aínda eran novos. Había que tomar unha determinación, ou alá ou aquí. Pero eu tiña o problema dos papás, eu se teño outro irmán, outra irmá, era de miralo. Non sei, porque o meu marido aínda que vivira non estaría xubilado, tería sesenta anos, levábame catro anos. Eu hoxe teño 56 feitos de abril. A min si que a xubilación ós 63, pero el ós 65 igual que aquí. E aínda nos quedaba tela marinera, pero malo sería que non o aguantáramos despois de aguantar o que levabas aguantando. O que pasa que che quedaba unha xubilación para vivir a corpo de rei.
¿Non tiveron problemas para adaptarse de novo aquí?
Non foi o noso caso, o noso problema foi para adaptarnos alí. Porque era todo tan distinto ó noso en tódolos aspectos e o maior problema o idioma, porque podes facer o que queiras, porque -é feo que o diga- a min ningún suízo, ningún alemán nin de ningunha nacionalidade me ensinou a facer de nada e sen embargo ensinábanme de todo porque a lingua tíñaa, pero como non a sabía usar, pois ensinábanme de todo.
Unha vez que chegaron aquí volveron facer a súa vida laboral, abriron un establecemento.
Abrimos non de súpeto, houbo varias cousas que facer. Pero xa o negocio estaba preparado para iso. Houbo que preparar para abrir, comprar cociña, o bar, porque coas paredes soas non solucionas. Non abriramos así repentinamente pero tardaramos moi pouco en abrir.
¿Hai axudas do Goberno español para emigrantes?
Eu non sei se para xente maior, pero para min que eu saiba non. Pero neste país, se é pagar o que queiras, pero se é cobrar é moi complicado.
¿Arrepentiuse de ir?
Non, porque ó final o que temos aquí, se non foramos alí non o teríamos. Porque de que se ía facer. Aínda que non che agradezan nada. Os meus pais a min deixáronme o sol, a lúa e as estrelas. Unha man diante e outra detrás e a currar. Foi a carreira que me deron. E recordo de catro profesores me dixeron que fixera algo, que eu era intelixente para estudiar. Pero daquela os pais non tiñan cartos e aínda que os tiveran non se sacrificaban polos fillos. Non, porque se fora un home aínda tal, pero ó ser unha muller, ten fillos e xa non exerce. Nós moitas veces pasámolo mal alá en Suíza, porque as contas había que facelas, a casa estábase facendo, o diñeiro había que mandarllo a mamá, e botas contas de aquí e de alá, e o que che quedaba ó mes, para unhas pipas. Se eu tivera outra mamá, pois diría, “mandádesme un mes si, outro non, por exemplo, ou de momento non mandedes nada. Mirade de arreglar as vosas cousas”. A mamá había que enviarlle tódolos meses 23.000 pesetas sen fallar.
Canto supoñían as 23.000 pesetas.
Pois ó mellor quedábaste con 10 francos. Parte do soldo dun, viña para aquí.
Cando volveron para España ¿qué diferencias notaron con respecto a como a deixaran?
Diferencias neste barrio había poucas. E na casa onde me criei, cada vez que paso por aí véñenseme as lágrimas ós ollos, da miña infancia con moitas estreiteces, con moita miseria, non coa abundancia de hoxe, pero eras feliz, cunhas chapas, cunhas estampiñas destas das caixas de mistas e unha lousa, xogando ás lousas esas, pintabas con tiza no chan, no propio terreo cunha punta, daquela estaba de terra, chegaba o San Xoán tiñas que esperar un ano para pedir uns zapatiños ou unha batiña se a había, sen esixencias. Por iso sufro tanto nesta sociedade, porque eu non quixera vivir acordando. Eu recordo que meus papás me mandaron ó colexio, ata os nove anos. As catro regras, sumar, restar, multiplicar e dividir. Gracias a iso inda hoxe me poño co mellor estudiante. E despois a traballar, a lavar polbo, a lavar a roupa, a planchar, atende-lo bodegón, lava-los vasos, frega-lo chan de xeonllos que eran de madeira. Alá en Suíza, antes morta que quieta.
En Suíza vivíase a situación como en España, de axudar ós pais.
Alí a partir dos 13 anos os fillos independízanse totalmente dos pais, porque alí cando eu estiven a partir dos 13 anos, home e muller independízase dos pais totalmente, porque a nivel de estudios, o goberno encárgase, e nas vacacións se eu vou facer un horario de oito horas, eles fan un de catro, ou tres, ou cinco, durante as vacacións para sacar para os seus gastos. Estudiar, gratis, e para os seus gastos nas vacacións. Cóllennos en calquera sitio. Faltará para ti, pero para un estudiante que quere traballar non. E vanlle pagar ben. E con iso xa ten suficiente para subsanar os seus gastos. E así era a vida da xuventude. Non é como aquí “chegar as vacacións, me voy para casa, e a vivir a vida, de carallada, a comer a durmir, a pasalo ben”. Alí non. Ademais, non fai falta que os pais lles digan que se marchen, é que eles mesmos se independizan. E así se facían as carreiras, e unha vez que saías coas carreiras, traballo así. Non coma aquí, que saes cunha carreira e púdreste e morres.
No hay comentarios:
Publicar un comentario